19 het atelier: pionieren met biobased bouwen en Archicad als ruggengraat

19 het atelier aan de Thorbeckegracht in Zwolle heeft alle disciplines onder één dak — van stedenbouwkundige tot (interieur)architect, van projectleider tot modelleur. Om al die disciplines goed te laten samenwerken, heb je software nodig die het hele ontwerpproces aankan. “Archicad werkt niet alleen als ontwerptool, maar ook als volwaardige technische tekentool”, vertelt Aske Riezebos, projectleider en BIM-modelleur. “Eén pakket voor het hele traject… dat scheelt enorm veel tijd en gedoe.”

“We werken echt als atelier”, legt partner en architect Sara van Popta uit. “Creatief, professioneel, maar ook interactief. We ontwerpen niet vóór mensen, maar mét mensen. Het eindresultaat is altijd een gezamenlijk ontwerp.”

Twintig jaar Archicad: meegegroeid met het bureau

Ongeveer twintig jaar geleden maakte 19 het atelier de overstap van AutoCAD naar Archicad. Meerdere pakketten werden naast elkaar gelegd; de ontwerpflexibiliteit gaf de doorslag. “Archicad leende zich meteen voor het ontwerpen in 3D”, vertelt Sara. “Eerst gebruikten we het als ontwerptool naast ons 2D-pakket, maar al snel besloten we met het gehele bureau over te stappen. Met twee programma’s tegelijk ontwerpen, werkt gewoon niet prettig.”

Sindsdien is Archicad de spil van alles. Het bureau werkt projecten uit in BIM op elk gewenst LOD-niveau. IFC-modellen worden gebruikt voor samenwerking met constructeurs en installatieadviseurs, BIMcloud voor teamwerk en BIMx voor communicatie met opdrachtgevers. “Je hoeft nooit over te stappen naar een ander programma, Archicad dekt het hele traject. Dat geeft rust in het ontwerpproces”, zegt Aske.

Kindcentrum Hanzewijk: een school die kinderen nooit vergeten

Kampen, 2025. Op de Ommelandsingel opent een kindcentrum dat direct opvalt. De gevels verwijzen naar de jaren-30-wijk eromheen, maar dan in een eigentijdse vertaling. Binnen is het licht, open en overzichtelijk, met veel daglicht, natuurlijke materialen en korte looplijnen die de school veilig en aangenaam maken.

En dan zijn er de details die kinderen zich blijvend zullen herinneren: een glijbaan die twee verdiepingen verbindt, en een boom uit Kampen die eigenlijk gekapt moest worden maar een nieuw leven kreeg midden in het leerplein — met een speelhuisje eromheen.

Het project was geen eenvoudige opgave. Op een kleine kavel in een bestaande woonwijk ontwierp 19 het atelier een kindcentrum voor twee basisscholen en twee kinderopvang-partijen, in opdracht van de gemeente Kampen. Om toch voldoende buitenruimte te houden, koos het bureau ervoor de gymzaal op de eerste verdieping te plaatsen. Daarbij kwamen hoge duurzaamheidsambities en een zorgvuldige afstemming met de nieuwbouwwijk die er tegelijkertijd omheen werd gebouwd. “Eigenlijk heeft dit project alles wat bij ons past”, zegt Sara. “Veel gebruikers, interactief ontwerpen, een maatschappelijke opgave én de ambitie om echt iets bijzonders neer te zetten.”

Je hoeft nooit over te stappen naar een ander programma — Archicad dekt het hele traject. Dat geeft rust in het ontwerpproces 
Aske Riezebos

Duurzame mortel en nieuwe materialen: pionieren op de bouwplaats

Het beeldkwaliteitsplan schreef baksteen voor. Logisch voor een jaren-30-wijk, maar voor een bureau dat biobased wil bouwen, vroeg dat om een creatieve oplossing. Samen met fabrikant Remix en steenleverancier Aberson zocht 19 het atelier naar een zo duurzaam mogelijke mortel. Uiteindelijk werd die specifiek voor dit project ontwikkeld. Losmaakbaar, herbruikbaar, circulair. En inmiddels ook beschikbaar voor andere bouwprofessionals.

“We hebben Remix uitgedaagd”, benadrukt Sara. “Als we toch bakstenen gaan gebruiken, willen we wel circulaire mortel. Dat ze dat voor ons hebben ontwikkeld en het nu ook op de markt brengen, laat zien dat je als architect echt invloed kunt uitoefenen op hoe de bouwindustrie zich ontwikkelt. Dat vind ik bijzonder.”

Lees verder onder de afbeeldingen.

Bij de gymzaal koos het bureau voor een witte CO₂-negatieve gevelsteen van Pirrouet — voor het eerst in Nederland toegepast als droogstapelsysteem. Zo bleef het team bij elk onderdeel zoeken naar de meest duurzame keuze. Halverwege het project schroefde de gemeente Kampen de duurzaamheidseisen verder op en voegde een circulariteitsspecialist toe aan het projectteam. “Het was echt onderzoekend ontwerpen”, blikt  Sara terug. “Iedereen — architect, aannemer én gemeente — zat met dezelfde ambitie aan tafel.”

Archicad als verbinder: ontwerp, installaties en opdrachtgever in één beeld

Bij een project van deze omvang — gymzaal op verdieping, houten vloeren, installatiekanalen door constructieve lagen, meerdere adviseurs — is één samenhangend 3D-model geen luxe maar noodzaak. De architecten werkten het kindcentrum uit tot ongeveer LOD 350. IFC-modellen gingen naar constructeur en installatieadviseur.

De houten vloer was een van de grootste uitdagingen. De vloer die het team voor ogen had, kon niet op tijd worden geleverd. Tijdens de bouwfase moest worden overgeschakeld naar een ander type. Dankzij Archicad konden ze snel doorrekenen wat dat betekende voor de plafondhoogte, de installatiekanalen en de kabelgoten. “Alles zit in één model”, licht Aske toe. “Als ontwerper kan je dan ook echt controleren hoe iets eruitziet als het in het zicht komt. Techneuten kijken vooral of alles technisch klopt, wij kijken ook naar de esthetiek.”

Bij de oplevering zeiden ze: dit is precies wat jullie ons een jaar geleden hebben laten zien. Dat is het mooiste compliment dat je als architect kunt krijgen
Sara van Popta

Voor de communicatie met de opdrachtgever werd BIMx ingezet. Al vroeg in het proces stuurde 19 het atelier een BIMx-model naar de schoolbesturen — inclusief handleiding. “Thuis, op de bank, konden ze gewoon door het gebouw lopen”, vertelt Sara. “Bij de oplevering zeiden ze: ‘Dit is precies wat jullie ons een jaar geleden hebben laten zien.’ Dat is het mooiste compliment dat je als architect kunt krijgen.”

Kindcentrum Hanzewijk: een gebouw om trots op te zijn

Het kindcentrum bestaat uit twee scholen met elk hun eigen identiteit, maar als één gebouw herkenbaar. “We denken altijd vanuit de gebruiker”, zegt Sara. “Voor wie maken we het? In dit geval voor die kinderen. Dus moet er ook iets voor hen in zitten.” Ze lacht. “Als ze later terugdenken aan hun schooltijd, willen we dat dit gebouw daar een warme plek in heeft.”

Buiten werkte 19 het atelier samen met een landschapsarchitect. Schoolplein en gebouw zijn één geheel geworden. “Het stopt niet bij de gevel”, zegt Sara. “De buitenruimte loopt door naar binnen, het leerplein opent zich naar de tuin.”

Lees verder onder de afbeeldingen. 

BIM en de veranderende bouwmarkt

De markt verandert. Aannemers werken steeds vaker met BIM-modellen voor hun werkvoorbereiding en verwachten van architecten een uitgewerkt model. “We zien een duidelijke verschuiving”, vertelt Sara. “En wij willen er klaar voor zijn.” 19 het atelier heeft daarom een eigen BIM-protocol opgesteld: vaste afspraken over hoe het model wordt opgebouwd en aangeleverd, zodat iedereen in de keten weet waar hij aan toe is.

“Archicad past gewoon bij hoe wij werken”, besluit Sara. “Het groeit mee met ons bureau, met onze projecten, met onze manier van werken. Dat geeft ons de ruimte om te doen waar we goed in zijn: ontwerpen.”