LIAG en Archicad: circulair bouwen en BIM-modelleren voor Bioma

Op de vraag welk project hij in deze casestudie graag wil uitlichten, hoeft Harmen Landman van LIAG architecten en bouwadviseurs niet lang na te denken. “Het nieuwe researchgebouw Bioma voor de Wageningen University & Research (WUR)”, antwoordt hij enthousiast. Dit project past perfect in de portefeuille van het full circle bureau dat zich richt op een mix van projecten in maatschappelijk vastgoed. Het zwaartepunt ligt daarbij op circulair bouwen. “Bij Bioma was het met name zaak dat we aan de hoge duurzaamheidsambities van de WUR zouden voldoen”, vertelt Harmen. “Archicad en onze eigen Future Proof Performance Tool waren cruciaal in het realiseren van die doelen.”

40% tijdwinst door efficiënt 3D-modelleren met Archicad 

Het gehele project is tot in de kleinste details gemodelleerd in Archicad, waar LIAG al sinds 1996 mee werkt. Het grootste voordeel vindt Harmen de efficiëntie van de software. “BIM bestond nog niet eens toen we met Archicad startten”, herinnert hij zich. “Maar de interoperabiliteit, het gebruiksgemak en de snelheid van het 3D-modelleren, leverde ons zo’n 40% tijdswinst op ten opzichte van onze vorige 2D-software.” Met hulp van KUBUS zette LIAG een traject op voor de overstap. “Dat deden we in twee stappen”, vertelt Harmen. “Eerst waren de bouwkundig tekenaars aan de beurt, daarna de ontwerpers. Sindsdien modelleren we al onze projecten in Archicad.”

Circulair bouwen centraal: MPG, BCI en BREEAM-doelen halen

Onder het motto ‘practice what you preach’ heeft de WUR hoge duurzaamheidsdoelen. Het streven is om met Bioma het meest duurzame gebouw op de universiteitscampus te realiseren. “Het gebouw mocht maximaal een MPG-score (MilieuPrestatie Gebouwen-score) halen van 50ct en een BCI (Building Circularity Index) van maximaal 50%. Daarbij namen we de criteria van BREEAM-Excellent als maatstaf”, beschrijft Harmen. “Voor een researchgebouw van 10.000 m2, waar heel veel technieken in zitten, is dat een pittige uitdaging.”

Toen we met Archicad startten, bereikten we er zo’n 40% tijdswinst mee ten opzichte van onze vorige 2D-software
Harmen Landman 

Future Proof Performance Tool voor materiaalkeuzes

Aan het eind van de VO-fase werd dan ook nauwkeurig onderzoek verricht naar de invloed van verschillende materialen op de MPG- en BCI-score. “Dankzij Archicad kunnen we data gedetailleerd vastleggen en valideren”, vertelt Harmen. “Samen met modelchecking software en eigen applicaties rekenen we de verschillende materiaalopties door en bepalen we welke keuze het beste aansluit bij de duurzaamheidsdoelen. Dit proces maakt deel uit van een intern protocol dat we onze Future Proof Performance Tool noemen. We gebruiken deze tool bij al onze circulaire projecten en op momenten dat het voor ons en de opdrachtgever interessant is om inzicht te hebben in de materiaal- en detailkeuzes die we maken in een ontwerptraject.”

Volledig houten casco als sleutel tot CO2-reductie en flexibiliteit

Uit de analyse van de Future Proof Performance Tool blijkt dat de duurzaamheidsambities voor het Bioma-project alleen worden gehaald wanneer het casco volledig uit hout bestaat. De MPG-score met installaties komt dan uit op circa 50ct en de BCI-score op 49%. Voor een onderzoeksgebouw van deze omvang is een houten casco uniek in Nederland. “Het is een in eerste instantie wat grotere investering”, bekent Harmen. “Als je alleen naar de directe bouwkosten kijkt, circa 6%. Dit biedt echter grote voordelen. Ten eerste is de constructie volledig demontabel. De materialen zijn herbruikbaar en het ontwerp is modulair met een slim gekozen stramienmaat en een repeterende structuur. Zo zal bij oplevering de verhouding tussen kantoren en laboratoria 50%-50% zijn, maar dit kan later eenvoudig aangepast worden naar bijvoorbeeld 30%-70%. Ten tweede slaan we met dit ontwerp zo’n 2600 ton CO2 op en verloopt de bouw sneller, waardoor ook een deel van de investering wordt terugverdiend.” Leuk weetje: 2600 ton CO2 = 21,7 miljoen kilometer rijden met een gemiddelde benzineauto. Dat is vergelijkbaar met 543 keer rond de aarde rijden.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Het toekomstige atrium van Bioma.

Innovatie en onderzoek: biobased toepassingen in Bioma

Andere uitdagingen zijn de trillings-, geluids- en brandveiligheidseisen waar het gebouw aan moet voldoen. “Bij elk detail hebben we samen met het ontwerpteam en een externe houtbouw-specialist integraal gerekend en getest om zaken als een optimale overspanning en de opbouw van de vloer te bepalen”, vertelt Harmen.  
Bioma is niet alleen een onderzoeksgebouw, maar ook een voorbeeld van innovatie in ontwerp en materiaalgebruik. LIAG werkt samen met de WUR om biobased materialen te testen. “Zo kunnen we in een later stadium bijvoorbeeld biobased isolatie, zoals schapenwol, testen in de binnenwanden. Verder worden de laboratorium-tafels vervaardigd van biobased trespa dat is ontwikkeld door de WUR,” vertelt Harmen. “Het gebouw wordt daarmee een levend laboratorium voor duurzame materialen.”

Alle informatie uit één BIM-model en 3D-presentaties met Archicad

Voor een groot project als Bioma is het vooral handig dat Archicad één centrale informatiebron biedt voor het technische modelleerwerk, vindt Harmen: “Dit biedt ons enorm veel overzicht. Een ander voordeel is het gemak waarmee in Archicad 3D-presentaties gemaakt kunnen worden. Opdrachtgevers die niet thuis zijn in het lezen van technische tekeningen, kunnen hier prima mee uit de voeten.” BIMx is daarbij ook behulpzaam, vertelt Harmen: “Op het moment dat je letterlijk, met een 3D-bril op, door het ontwerp van een gebouw kunt lopen, krijg je een betere indruk en kunnen wij onze esthetische en ruimtelijke keuzes goed onderbouwen. Dit geeft niet alleen vertrouwen in het ontwerp, maar brengt ook enthousiasme teweeg.”

BIMx geeft niet alleen vertrouwen in het ontwerp, maar brengt ook enthousiasme teweeg
Harmen Landman

Bioma als duurzaam statement op de campus van WUR

“Met Bioma laten we zien wat er allemaal mogelijk is als je duurzaamheid echt centraal zet in een project”, onderstreept Harmen. “Het ontwerp heeft een positief effect op de klimaat-adaptiviteit en de biodiversiteit op de campus. Ook op esthetisch en functioneel gebied is Bioma een statement. Het ontwerp combineert natuurlijke materialen, veel daglicht en ruimte voor sociale interactie. Op het groenblauwe dak komen bloemen, heesters en insectenhotels, terwijl de eco-lamellen op de gevel ruimte creëren voor lokale flora en fauna. We realiseren met Bioma een inspirerende omgeving die optimale faciliteiten levert voor onderzoek én voor het welzijn van de onderzoeker.” 

LIAG combineert BIM, bouwadvies en duurzaamheid

Het is duidelijk: LIAG gaat ver voor zijn opdrachtgevers. Héél ver. “Wanneer we een gebouw ontwerpen, willen we dat het ook echt bijdraagt aan het geluk van de opdrachtgever en dat het waarde toevoegt aan de maatschappij”, benadrukt Harmen. “We noemen ons dan ook de architecten van geluk.” Daarnaast biedt LIAG ondersteuning op het gebied van bouwadvies en streven ze ernaar om van de eerste schets tot en met de nazorg een project in eigen beheer te hebben. “Hoewel dit in de huidige tijd niet altijd haalbaar is, vinden we dat dit een grote meerwaarde biedt voor de communicatie rondom en de kwaliteit van onze projecten”, zegt Harmen. Met Archicad heeft LIAG een krachtige tool in handen om deze visie te realiseren.