OSK-AR en ZAmpone: duurzaam ontwerpen in 3D met Archicad

Gemeenschapscentrum Nekkersdal ligt in Brussel in het gebied tussen de Emile Bockstaellaan en de Gustave Schildknechtstraat. Een duidelijk doorsteek is er niet. De, voor een groot deel verouderde, gebouwen in de wijk staan dicht op elkaar en laten weinig ruimte voor groen en ontmoeting. Het doet rommelig, onoverzichtelijk aan. Ook de naastgelegen bibliotheek is aan een update toe. Tijd voor een make-over, vond de stad Brussel die een Design & Build-wedstrijd voor het project uitschreef. OSK-AR architecten en ZAmpone Architectuur wonnen de wedstrijd in samenwerking met aannemer Democo.

Snel en visueel ontwerpen in Archicad

Respectievelijk werken OSK-AR architecten en ZAmpone Architectuur 4 en 5 jaar met Archicad. De software biedt veel voordelen, vertelt architect en zaakvoerder Bart van Leeuw (ZAmpone). “In een wedstrijd werk je van idee naar idee en draait het om snelheid. De software stelt ons in staat vanuit een basismodel te werken waarin we vlot verschillende ideeën kunnen toevoegen, aanpassen of verwijderen. Dit geeft ons een duidelijk visueel inzicht, waardoor we snel een esthetisch aantrekkelijk model aan de jury kunnen presenteren.” Architect directeur Nicolas Raemakers (OSK-AR) is het daarmee eens: “Archicad is intuïtief en gebruiksvriendelijk. Je hebt minder instellingen nodig om tot hetzelfde resultaat te komen en tools zijn makkelijk te begrijpen en te gebruiken. Je  kunt als architect echt vrij ontwerpen. Dat sluit goed aan bij hoe wij als bureau willen werken.”

3D-modelleren voor inzicht en haalbaarheid

Het ontwerp voor gemeenschapscentrum Nekkersdal zet in op de ontpitting en vergroening van het binnengebied, kindvriendelijkheid en integrale toegankelijkheid. Daarbij ligt de focus op hergebruik, multifunctionaliteit en aanpasbaarheid. Voor het landschapsontwerp bundelden OSK-AR architecten en ZAmpone Architectuur hun krachten met atelier Arne Deruyter. Verder werd samengewerkt met studiebureau BAS (stabiliteit), hp engineers (technieken) en D2S International (akoestiek). “Het is een complex project waarin Archicad een belangrijke meerwaarde bood”, vertelt Bart. “Doordat we in 3D ontwerpen, is namelijk meteen helder wat wel of niet haalbaar is in de bouw of verbouw. Zo kunnen we al vroeg in het ontwerpproces oplossingen bedenken voor bepaalde dilemma’s.”

Doordat we in 3D ontwerpen, is meteen helder wat wel of niet haalbaar is in de bouw of verbouw
Bart van Leeuw, ZAmpone Architectuur

Samen duurzaam bouwen als overtuiging

ZAmpone Architectuur en OSK-AR architecten zijn geen vreemden voor elkaar. “We hebben er al meerdere samenwerkingen opzitten en dragen ook ongeveer dezelfde filosofie uit”, vertelt Nicolas. Onder andere duurzaam bouwen is een vanzelfsprekendheid voor beide bureaus. “Sterker: we vinden het een maatschappelijke plicht van elke architect”, zegt Bart. “We bouwen immers voor de toekomst. Daarbij willen we niet alleen gezonde/duurzame materialen toepassen en een laag energieverbruik bewerkstellingen, maar ook aanpasbare gebouwen ontwerpen om een goede functionaliteit in de toekomst te verzekeren.”

Circulariteit als uitgangspunt voor Nekkersdal

De heren ervaren wel dat er soms wat overredingskracht nodig is om ook aannemers en bouwheren te overtuigen van het belang van duurzaam bouwen. “Ze denken vaak dat het hoge financiele kosten met zich meebrengt”, zegt Bart. “Onbekend is onbemind; terwijl het juist erg prijsefficiënt kan zijn.” Bij de make-over van gemeenschapscentrum Nekkersdal was circulariteit juist de insteek van de wedstrijd, dus helemaal in het straatje van ZAmpone Architectuur en OSK-AR architecten. Ze ontwierpen het plan op basis van een intensief participatietraject met de buurt en organisaties die het gemeenschapscentrum gebruiken.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Beelden: Onirism studio

Inventarisatie van materialen

In het nieuwe Nekkersdal komt een nieuwe bibliotheek, een nieuw theater, een box-in-box in een loods en worden diverse gebouwen gerenoveerd of herbestemd voor onder andere een kinderopvangcentrum, eetcafé, overdekte speelruimte, buurtkeuken en, de al bestaande, sportzaal. “Daarnaast hebben we nauwkeurig onderzocht welke gebouwen de meeste en minste potentie hadden om bewaard te blijven”, vertelt Bart. “Ook inventariseerden we welke materialen van de te slopen gebouwen we konden recupereren. Nieuwe materialen haalden we zo veel mogelijk uit eerdere afbraakwerken. Denk aan kabelgoten, gevelstenen, metalen platen, balken, akoestisch materiaal, kantoorwanden en verhardingen voor straten.”

Toekomstbestendig ontwerp met oog voor flexibiliteit

Het plan is bovendien ontworpen met het oog op de toekomst. Zo krijgt de bibliotheek een kolomstructuur en hoge verdiepingsruimtes zodat het gebouw in de toekomst kan worden omgezet naar nieuwe functies. Het theater bestaat uit een grote betonnen doos die de volgende 100 jaar flexibel kan worden ingevuld. Verder kan het karkas van de deels ontmantelde oude loods op verschillende manieren worden ingezet. De hele wijk wordt verwarmd met een gedeelde warmtepomp, waarvoor zonnepanelen de stroom leveren.

In Archicad kunnen we er tijdens de ontwerpfase al veel problemen uitfilteren. Dat scheelt behoorlijk in tijd en geld
Nicolas Raemakers, OSK-AR architecten

Ontwerpen in 3D biedt inzicht

Een deel van de panden wordt afgebroken om een groen binnengebied en een semi-publieke doorsteek te realiseren van en naar de Emile Bockstaellaan en de Gustave Schildknechtstraat. Tussen die twee straten is een hoogteverschil van bijna 6 meter. “In 2D zit je dan met het probleem dat je bij een aantal gebouwen een stuk door de grond snijdt”, vertelt Nicolas. “Dat gaat ten koste van het inzicht. Maar in 3D heb je dat inzicht wél. Archicad heeft ons geholpen het niveauverschil op een positieve manier te gebruiken in de ontwerpen. Bijvoorbeeld door speelse hellingen toe te voegen die de doorstroom reguleren.”

Heldere renovatie dankzij Renovatietool

De Renovatietool in Archicad werd tot slot veelvuldig ingezet om de nieuw te bouwen en te slopen onderdelen in het model te onderscheiden, waardoor de bestaande en beoogde staat van het project helder werd weergegeven. Zoals het er nu naar uitziet gaan de werken in het voorjaar van 2025 van start. Dat dit gepaard zal gaan met de nodige uitdagingen, is meer een weet dan een vraag voor Bart en Nicolas. “Hoe goedgeorganiseerd een werf ook is, je komt altijd verrassingen tegen”, reageert Nicolas. “Gelukkig kunnen we er met 3D-ontwerpen in Archicad al veel problemen en fouten vooraf uitfilteren. Dat scheelt behoorlijk in tijd en geld.”